جرم سبّ النبی به عنوان یکی از مهم ترین جرائم علیه مذهب در متون فقهی مطرح است تا جایی که مجازات آن قتل است و اجرای مجازات می تواند توسط هر مسلمان شنونده سبّ اجرا شود. قانون مجازات اسلامی سال 92 در ماده 262 و 263 و ماده 513 تعزیرات به بیان این جرم پرداخته است، با این حال، پرسش ها و ابهاماتی در مورد جرم مذکور وجود دارد، از جمله اینکه عنصر مادی جرم مذکور که از جرائم لفظی است چگونه و با چه الفاظی محقق می شود. دیگر اینکه آیا صرفاً «لفظ»، موضوع جرم است یا اینکه فعل، کاریکاتور، نقاشی، کلیپ، فکاهه، پویانمایی و رمان نیز می تواند محقق جرم مذکور باشد؟ پژوهش پیش رو با تکیه بر ادله فقهی و آرای فقها و استدلال ها و براهین عقلی در پی معناشناسی سبّ النبی و ارائه ملاک تحقق عنصر مادی در جرم مذکور است.

مجازاتی که فقها برای سبّ و شتم پیامبر و امامان با استناد به روایات بیان کرده اند وجوب قتل شخص دشنام دهنده و مهدورالدّم بودن اوست. به رغم این معنا در سیرة عملی حضرات معصومان موارد گوناگونی وجود دارد که ایشان با شخص دشنام دهنده به رفق و مدارا برخورد کرده و اصحاب خود را از اینکه مجازات قتل را اجرا کنند بازداشته اند. این جستار در مقام رفع تعارض پیش گفته، مستندات روایی مجازات قتل دشنام دهنده را تحلیل و بررسی کرده و چنین نتیجه گرفته که قدر متیقن از ادلة مورد اشاره، وجوب قتل دشنام دهنده ای است که مقام رسالت پیامبر را هدف قرار داده است. در فرض تسرّی مورد روایات به دشنام دهنده امامان، مجازات قتل مربوط به معاندان و نواصبی است که از سر علم و آگاهی شخصیت حقوقی و جایگاه امامت امام را مورد هتک قرار دهند. بنابراین میان حکم شرعی مجازات شخص سابّ و سیرة عملی امامان معصوم در برخورد اخلاقی کریمانه با افرادی که از روی جهل به ایشان توهین کرده و از سر جهل با شخص حقیقی آنان در خصومت واقع شده اند، تعارضی وجود ندارد.

جرم" سبّ النبی" یکی از جرائم قراردادی است که در حقوق جزای اسلامی مطرح است.بنابراین برای آشنایی با احکام این جرم گریزی از مراجعه به منابع شرعی و به خصوص روایات صادره از پیامبر (ص) و ائمه معصومین (ع) نمی باشد.قانون گذار به تبعیت از منابع مزبور، مجازات اعدام را برای این جرم پیش بینی کرده است.اما توضیحی در مورد عناصر عمومی و اختصاصی جرم " سبّ النبی" ارائه نمی دهد.ماده 513 قانون مجازات اسلامی که مستند قانون جرم موصوف می باشد دامنه این جرم را به مواردی همچون اهانت به مقدسات اسلام، اهانت به هر یک از انبیاء، اهانت به ائمه طاهرین(ع) و اهانت به حضرت فاطمه(س) تسری داده است و این در حالی است که این موارد حتی در کتابهای فقهی نیز به درستی تعریف نشده است. و با توجه به جدید بودن این جرم که پس از انقلاب اسلامی به تأسی از منابع شرعی وارد قانون مجازات اسلامی گردیده است، کتابهای حقوقی هم آن گونه که شایسته و ضروری است به آن نپرداخته اند.بنابراین بحث دربارة احکام مختلف جرم " سبّ النبی" یکی از بحثهای مغفول در حقوق جزاست و نیازمند تحقیق و پژوهش فراوان می باشد.امید می رود این مقاله گامی کوتاه در این زمینه به حساب آید.

چکیده فارسی:رعایت حقوق اساسی افراد و گروه ها از شاخصه های جامعه مدنی است. مطابق قرآن کریم، یکی از اهداف مهم رسالت پیامبران این بوده است که افراد و گروه های انسانی، حقوق همدیگر را به رسمیت بشناسند و در موارد اختلافی به نزاع و ستیزه روی نیاورند، بلکه در عوض به داوری قانون عدل تن در دهند. قرآن مجید، به عنوان آخرین کتاب آسمانی، تاکید کرده است که مهم ترین شان «کتاب»، همان شانی است که در عرف امروز به «قانون اساسی» نام بردار است تا در بین مردم به حق داوری کند و پاسدار حقوق اساسی آنها باشد. پیامبر اسلام، وقتی به مدینه آمدند «دولت - شهر» مدینه را تشکیل دادند و سنگ بنای حقوق اساسی این جامعه مدنی را در پیمان نامه ای بنیان نهادند که به «صحیفه النبی» شهرت یافته است. این مقاله، نخست موضوع قانون عدل و جایگاه آن در قرآن و آموزه های انبیا را به اختصار و به مثابه مقدمه این نوشته، بررسی کرده و سپس به تفصیل به تحلیل ابعاد صدوری و محتوایی صحیفه النبی پرداخته است و به این نتیجه رسیده است که حاکمیتی را که پیامبر به دنبال آن بود، صدها سال از زمان خود پیش بوده و بسیاری از ویژگی های یک دولت مدرن - که امروزه از مطالبات جامعه بشری است - را نیز دارا بوده است. چکیده عربی:تعتبر صیانة الحقوق الأساسیة للأفراد والجماعات إحدی معاییر المجتمع المدنی وبحسب ماجاء فی القرآن الکریم فإن أحد الأهداف المهمة لرسالة الأنبیاء هی: أن الأفراد والجماعات بدلا من الإختصام والمنازعات یجب أن یحترموا حقوق الآخرین ویعترفوا بها، وفی المسائل الخلافیة یجب أن یحتکموا الی قانون عادل یخضعوا لحکمه.القرآن الکریم بوصفه آخر کتاب سماوی أکد علی أن أهم صفة یتمیز بها (الکتاب) هو ما یسمی الیوم ب (القانون الأساسی) أو (الدستور) حتی یعیش الناس فی مجتماتهم فی وئام وحقوقهم الأساسیة مصونة ومحفوظة.عند ما جاء النبی(ص) إلی المدینة أسس حکومة المدینة ووضع الحجر الأساس للحقوق الأساسیة والأصلیة للمجتمع المدنی فی میثاق عرف ب (صحیفة النبی).هذه المقالة ابتدأت باختصار موضوع القانون العادل ومکانته فی القرآن وتعلیمات الأنبیاء بعنوان مقدمة للبحث ومن ثم قامت بصورة مفصلة بالبحث والدراسة للأبعاد الموضوعیة ل (صحیفة النبی) وتوصلت الی هذه النتیجة: بأن الحکومة التی کان النبی (ص) قد أسسها سبقت عصره بمئات السنین وتمیزت بمیزات حکومة عصریة حدیثة والتی تعتبر من مطالب المجتمع الإنسانی لهذا الیوم.

1تأثّر کثیر من المفکرین المسلمین فی مختلف حقول العلم ومجالات المعرفه بحادثه معراج النبی الأکرم (ص)، کالعرفاء والفلاسفه والأدباء، وکذلک القصّاصون حیث استوحی بعضهم جوانب مهمّه من مضامین هذا الحادث فی نتاجهم القصصی وتأثّروا بها فی صیاغه حکایاتهم. وتعتبر حکایه بلوقیا وهی تقع ضمن المجموعه القصصیه ألف لیله ولیله إحدی هذه الحکایات وهی تتضمّن قضایا فکریه إسلامیه مهمّه ونعتقد أنّ بینها وبین حادثه المعراج وجوه تماثل لافته من عدّه جوانب فأردنا دراستها دراسه موازنه، وبلغه أخری یهدف هذا المقال معالجه أصداء هذه الحادثه من حیث الشکل والمضمون فی حکایه بلوقیا بأسلوب وصفی -تحلیلی. وحصلنا فی نهایه البحث علی أنّ عناصر هذه الحکایه وأحداث المعراج متشابهتان فی کثیر من الوجوه، منها: الغایه العرفانیه لهذین الرحلتین، حبّ النبی الأکرم (ع) وتبجیله، تشابه الأحداث التی حدثت للشخصیتین الأولی والثانیه، قطع المسافات الشاسعه فی فتره وجیزه، تجاوز المراحل السبع، الوصول إلی أقصی نقطه من عالم الوجود، ووصف الملائکه والمراکب والأماکن الغریبه.

وفودنگاری گونه ای از نگارش سیره ی پیامبر(ص) است که به ورود هیئت های نمایندگی قبائل مختلف به مدینه برای شنیدن دعوت اسلام می پردازد. مانند دیگر مسلمانان، امامیه نیز آثاری این چنین نوشته اند. از جمله ی این آثار، الوُفود علی النبی، نوشته ی حسین بن محمد اَزدی، و وُفود العرب إلی النبی، اثر مُنذِر بن محمد قابوسی است که هیچ کدام بر جای نمانده و در منابع شیعی، روایتی از آن ها در زمینه ی وفود نقل نشده است. تنها دراُسد الغابَة و کتاب الإصابة روایاتی از آن ها آمده است. در این نوشتار، به روش تحلیل محتوا، این روایات، بررسی و روشن شده که نویسندگاناُسد الغابَة و الإصابة به اصل آثار یادشده دسترسی نداشته و تنها از طریق مشایخ خود این روایات را نقل کرده اند. به نظر می رسد رویکرد تاریخی اَزدی و قابوسی و بی توجهی به روایات امامان(ع) سبب بی مهری علمای شیعه به این کتاب ها و عدم نقل روایات آن بوده است. قابوسی همه روایات استاد خود اَزدی را نقل کرده است از این رو احتمالاً کتاب وی رونوشتی از اَزدی، بوده است.

با مهاجرت پیامبر (ص) به یثرب، تاسیس ساختار نوین سیاسی و افزایش تعداد مسلمانان، حکومت نوبنیاد مدینه با واقعیت ها و چالش های جدیدی مواجه گردید. یکی از این واقعیت ها حیات اقتصادی جامعه یثرب و لزوم ساماندهی آن بود. بر این اساس، پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تبیینی درپی پاسخ به این پرسش است که راهبردهای اقتصادی حکومت نبوی در مدینه النبی برای گذار از اقتصاد جاهلی به اقتصاد اسلامی چگونه و مبتنی بر انجام چه اقداماتی بوده است؟ در واقع هدف این پژوهش، تامل در سیاست ها، رویکردها و راهبردهای مدیریتی پیامبر (ص) در عرصه اقتصاد و معرفی آن به مثابه الگوی واقعی اقتصاد اسلامی است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که پیامبر (ص) پس از استقرار در مدینه و مواجهه با واقعیت ها و مسایل اقتصادی جامعه اسلامی، تلاش کرد تا راهبردهای اساسی و آینده دولت اسلامی مدینه را در حوزه مناسبات اقتصادی براساس ضرورت ها و واقعیت های ملموس ترسیم کند. این راهبرد از یک سو نشات گرفته از آموزه های وحیانی و سیره نبوی و از سوی دیگر مبتنی بر ضرورت ها و واقعیت های ناشی از تشکیل حکومت اسلامی، شناخت مولفه ها و ظرفیت های مهاجران و انصار و شرایط محیط جدید بود. تلاش در جهت حذف معاملات جاهلی، تعریف و تبیین مفاهیم و مولفه های نوین اقتصاد اسلامی، تقویت بنیه اقتصادی مسلمانان و قطع وابستگی آنان به مشرکان و اهل کتاب بخشی از اقدامات حکومت نبوی در این زمینه بود. بر این اساس پیامبر (ص) در تلاش بود تا با ارایه راهکارها و اندیشه های جدید در ساحت اقتصادی به تدریج اقتصادی متمایز از آنچه در شبه جزیره بود، سامان دهد که از آن با عنوان اقتصاد اسلامی می توان یاد کرد.

تعتبر سورة یوسف من أجمل قصص القرآن، حیث یرسم کافة تفاصیل ما ورد فی هذه القصة منذ نعومة أظفار یوسف حتی کبره، من کونه فی مصر إلی غیابة الجبّ ثم دخوله مصر وبیت العزیز وقصر الملک إلی حضیض السجن الذی لم یکن من حقه أن یدخل فیه لیخرجه ربّه من بعد سنین ویوصله إلی أعزّ مکان حلم به فی الرؤیا وهو أن الشمس والقمر سجدا له، فالقارئ لما حدث فی القصة یری المکان أخذ حیزاً کبیراً فی أحداثها، فنسبة الأمکنة الواردة فی القصة من الأحداث المذکورة بمنزلة اللحم والسدی لا یمکن الفصل بینهما، فعلی هذا ونظرا لأن المکان یلعب دوراً هاما فی بناء القصة القرآنیة وتتعدّد وظائفه، حیث یقترن بالهویة ویدلّ علی تفاعل ثقافی وسیاسی ودینی؛ فهو العمود الفقری الذی یربط أجزاء القصة ویعدّ الإطار الذی تنطلق منها الأحداث وتسیر فیه الشخصیات ویعدّ اختیار المکان وتهیئته من العناصر الفاعلة فی بناء الشخصیة البشریة ومن رکائز الکیان والهویة لکل شخص، یعالج هذا البحث المکان ودلالاته فی سورة یوسف، کما یهدف إلی الکشف عن رؤیة القرآن بالنسبة إلی الأماکن المختلفة التی وردت فیها والدلالات التی اکتسبتها من خلال علاقته بالإنسان؛ کما یسعی إلی معرفة المواقع التی تدور فیها أحداث الخطابات المختلفة بین یوسف وأبیه وإخوته والشخصیات الأخری؛ وفقا للمنهج الوصفی والتحلیلی.

اقترن حضور المهاجرین المکیین فی المدینة المنورة بعد هجرة النبی محمد| إلیها، بقضایا خاصة کان من الممکن أن تشکل تحدیات للمجتمع الإسلامی الناشئ. یدور السؤال المحوری فی هذا البحث حول طبیعة القضایا التی ترتّبت علی وجود هؤلاء المهاجرین فی المدینة، وکیف تعاطی النبی محمد| مع هذه التحدیات؟ للإجابة عن هذا السؤال، تم استقراء هذه القضایا أولًا بالرجوع إلی الکتابات القدیمة، ثم وصف ودمج وتحلیل البیانات المتاحة لشرح کیف کان تعامل النبی| معها. أظهرت النتائج أن مشکلة السکن والفقر والبطالة کانت بارزة جدًا فی الجانب الاقتصادی، حیث تصدی النبی محمد| لهذه التحدیات من خلال عقد المؤاخاة وإسکان المهاجرین فی منازل الأنصار، وتسلیم الأراضی الموات للمهاجرین، وما إلی ذلک. فی الجانب الثقافی، کانت العصبیة القبلیة والمشاکل الزوجیة أمثلة علی هذه التحدیات، وقد سعی النبی محمد| إلی حلّها من خلال نزول آیات من القرآن الکریم، وما إلی ذلک. فی الجانب الاجتماعی، کانت الخلافات المحتملة هی المشکلة الأکثر أهمیة، حیث عمل| علی خلق تضامن اجتماعی بین المهاجرین والأنصار بالمؤاخاة بینهما، وإبرام معاهدة المدینة وغیرها. أما فی الجانب السیاسی، فقد بذل النبی| جهودًا لمنع بروز التنافسات والخلافات.